• Non de Sju

    Fyra_station_500x338.ashxMet stijgende verbazing zit de gehele politiek te kijken naar het uitvallen van vrijwel alle reeds geleverde Fyra treinen. Hoe is het toch mogelijk? Met een klein beetje boter op hun hoofd mag je verbaasd zijn, maar het merendeel van de zittende politici in ons parlement biedt onderdak aan een heuse boterberg. Ze hebben immers zelf de regels opgesteld die er voor zorgen dat zoveel aanbestedingen in dit land uitdraaien op een regelrecht fiasco.

    Wat is aanbesteden? Aanbesteden lijkt een typisch Nederlandse vinding. Een exponent van die typisch Hollandsche VOC-mentaliteit. Laat leveranciers die de staat iets willen leveren onafhankelijk van elkaar een aanbod doen en dan kiezen wij daar dat aanbod uit dat het beste aansluit bij onze kwaliteitseisen en natuurlijk de prijs. In essentie is daar best wel iets voor te zeggen. Maar in de praktijk werkt het voor geen meter. In plaats van goedkoper is alles op zijn minst even duur gebleven en bovendien is het voortraject – voordat er een aanbesteding kan plaatsvinden – veel complexer. Als we de kosten – en dan vooral de tijd die het kost – van het opstellen van een eenduidig bestek mee zouden nemen, dan denk ik dat de winst vrijwel altijd als sneeuw voor de zon is verdwenen.

    Als al die geïnvesteerde tijd er nu toe zou leiden dat er een kwalitatief hoogwaardiger resultaat wordt behaald, dan zou het nog te verkroppen zijn, maar ook dat is niet waar. Leveranciers zijn namelijk – anders dan veel politici lijken te veronderstellen – niet geheel achterlijk. In uitzonderlijke gevallen gaan die bij elkaar zitten en maken afspraken over wie waarop voor welk bedrag gaat inschrijven, met als doel dat ze allemaal evenveel werk krijgen en bovendien meer verdienen dan vroeger (bouwfraude), maar zelfs als ze dat niet doen is de overheid een slechte opdrachtgever. Niet zelden wordt er onvoldoende nagedacht over de gunningscriteria die bij een aanbesteding de leidraad vormen voor de uiteindelijk te maken keuze. Als je de prijs onderdeel maakt van de gunningscriteria, en niet zelden bepaald die voor 50% de uiteindelijke keuze, dan kan een hele lage prijs in een twijfelachtige inschrijving van een kansloze partij toch een winnaar maken. Andersom lukt dat veel minder makkelijk. Een dure partij met heel veel ervaring en een fantastisch product valt dan af terwijl ze eigenlijk veruit het beste zijn.

    Dat laatste lijkt me nu het geval bij de uiteindelijk aanschaf van de Fyra treinstellen. Heel stoer roepen allerlei mensen in zowel Nederland als België nu dat AnsaldoBreda de overige treinstellen mag houden, maar contracttechnisch zal dat waarschijnlijk onmogelijk blijken. Kijkend naar de landen om ons heen kan een leek concluderen dat Frankrijk met hun TGV (van leverancier Alstrom) en Duitsland met hun ICE (van leverancier Bombardier) samen met Japan met hun kogeltreinen (Hitachi Rail) veruit de meest ervaren partij zijn. Italië heeft- net als Nederland – laat de mogelijkheden van de HS-lijnen ingezien en heeft eerst jaren verknald met het investeren in hogere snelheidstreinen die op ‘gewoon’ spoor konden rijden. Een niet onverdeeld succes want ‘gewoon’ spoor is hiervoor niet goed aangelegd waardoor het rijden in deze treinen met hoge snelheid uitermate oncomfortabel wordt. Er is geprobeerd dat te corrigeren door de treinstellen te kantelen, maar dat is een storingsgevoelige laptechniek die nooit opweegt tegen de voordelen van een speciaal hiertoe aangelegd baanvak. In Frankrijk zijn al testen gedaan met een trein die een snelheid van ruim 500 km per uren halen. Dat soort snelheden zijn volgens de wetten van Newton gewoon onmogelijk met een trein op een conventioneel baanvak, dus erg toekomstvast zijn deze innovaties niet.

    De ervaring van gerenommeerde buitenlandse leveranciers woog echter voor de aanbesteders niet op tegen het forse prijsverschil tussen de aanbieding van AnsaldoBreda en alle andere inschrijvers. Dit terwijl de aanbesteders wisten dat er bij deze trein in San Francisco, Los Angeles, Washington en Kopenhagen grote problemen waren geweest met allerlei haperende onderdelen aan de V250. Commentaar van het bedrijf Significant dat de aanbesteding begeleidde: ‘Bij een aanbesteding mag het verleden geen rol spelen’ . Op zich is daar iets voor te zeggen natuurlijk, maar dat een hele trits slechte ervaringen bij andere klanten geen enkele rol in de aanbesteding heeft gespeeld zegt volgens mij ook iets over de kwaliteit van dit adviesbureau. De treinen liggen er nu waarschijnlijk een paar maanden uit. Er is een serieus imago probleem en het is nog maar de vraag of AnsaldoBreda de problemen op kan lossen. Treinen van 60 miljoen kun je niet even zomaar afbestellen. Daar heeft de leverancier zich vast goed tegen ingedekt.

    Schermafbeelding 2013-01-19 om 22.33.22Tot slot nog even over die naam Fyra. Die is bedacht door hetzelfde bedrijf die de naam Thalys heeft bedacht. ‘Sterke namen die kracht uitstralen’, zo luidt de propagandistische leus op de website van Fyra. Fyra staat voor vuur en de kleur rood staat voor passie. Ik weet niet wie dat soort dingen allemaal bedenkt, maar ik kan er niet veel mee. Ik vind een trein die niet rijdt en bij een paar graden vorst bijkans uit elkaar flikkert niet echt kracht uitstralen. ‘Fyra is ook vier in het Zweeds’, meldt de website trots. Vier in het Zweeds? In dat geval zou ik hem nu omdopen tot Sju. Dat is 7 in het Zweeds en de kreet die menig reiziger heeft geslaakt toen de trein niet kwam of ging.

    Bovendien is ‘Sju’ het aantal treinen dat gemiddeld per dag uitvalt. En met die kleur rood zit het ook wel goed. Die past er inderdaad goed bij. Maar dan niet de kleur van de passie, maar de kleur van ‘het schaamrood op de kaken’.